السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

332

تفسير الميزان ( فارسي )

به معناى عزم بر وفاى به عهد است ، عهدى كه از انبياء گرفته شده ، هم چنان كه آيه « وَلَقَدْ عَهِدْنا إِلى آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ وَلَمْ نَجِدْ لَه عَزْماً » « 1 » به آن اشاره دارد . و يا به معناى عزيمت يعنى حكم و شريعت است . و بنا بر معناى سوم كه حق هم همانست و در روايات « 2 » ائمه اهل بيت ( ع ) به اين معنا تفسير شده ، صاحبان حكم و شريعت پنج نفرند : نوح ، ابراهيم ، موسى ، عيسى و محمد ( ص ) ، براى اينكه قرآن صاحبان شريعت را همين پنج نفر دانسته مىفرمايد : « شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ ما وَصَّى بِه نُوحاً وَالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ وَما وَصَّيْنا بِه إِبْراهِيمَ وَمُوسى وَعِيسى » « 3 » كه تقريب و بيان معنايش گذشت . و از پاره اى مفسرين « 4 » نقل شده كه گفته‌اند : تمامى رسولان الهى اولوا العزم هستند و قهرا كلمه « من الرسل » را بيان * ( « أُولُوا الْعَزْمِ » ) * گرفته‌اند . و از بعضى « 5 » ديگر نقل شده كه گفته‌اند : اولوا العزم هيجده رسولى است كه نامشان در آيه 83 تا آيه 90 سوره انعام آمده ، چون خداى تعالى بعد از ذكر نام ايشان فرموده : « فَبِهُداهُمُ اقْتَدِه - به هدايت آنان اقتداء كن » . ولى اين تفسير درست نيست ، براى اينكه خداى تعالى بعد از شمردن نام آنان از آباء و ذريات و برادران آنها ياد كرده و فرموده : « وَمِنْ آبائِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ وَإِخْوانِهِمْ » و آن گاه جمله « فَبِهُداهُمُ اقْتَدِه » را آورده . بله اگر اين جمله را بلافاصله بعد از ذكر نام آنان آورده بود وجهى براى اين تفسير بود . و از بعضى « 6 » ديگر نقل شده كه گفته‌اند : انبياء اولوا العزم نه نفرند : نوح ، ابراهيم ، اسماعيل ذبيح ، يعقوب ، يوسف ، ايوب ، موسى ، داوود و عيسى و از بعضى « 7 » ديگر نقل شده كه گفته‌اند : هفت نفرند : آدم ، نوح ، ابراهيم ، موسى ، داوود ، سليمان و عيسى . و از بعضى « 8 » ديگر نقل شده كه انبياء نامبرده را شش نفر دانسته‌اند ، و اين شش نفر همانهايند كه مامور جنگ بوده‌اند ، يعنى نوح ، هود ، صالح ، موسى ، داوود و سليمان . و بعضى « 9 » ديگر اين شش نفر را عبارت دانسته‌اند از : نوح ، ابراهيم ، اسحاق ، يعقوب ، يوسف و ايوب . بعضى « 10 » ديگر آنان را پنج نفر دانسته‌اند : نوح ، هود ، ابراهيم ، شعيب و موسى . از بعضى « 11 » ديگر نقل شده كه گفته‌اند :

--> ( 1 ) ما به آدم ، از پيش عهد بستيم ولى عزمى در او نديديم . سوره طه ، آيه 115 . ( 2 ) تفسير برهان ، ج 4 ، ص 178 . ( 3 ) سوره شورى ، آيه 13 . ( 4 و 5 ) تفسير روح المعانى ، ج 26 ، ص 34 . ( 6 و 7 و 8 و 9 و 10 و 11 ) تفسير روح المعانى ، ج 26 ، ص 34 و 35 .